Phi danh hoá – nguồn lực tạo ẩn dụ ngữ pháp tư tưởng trong truyện thiếu nhi Việt Nam

Tóm tắt

Bài báo nghiên cứu phương thức phi danh hóa, thuật ngữ được đề xuất để chỉ các quá trình chuyển đổi ngữ pháp không hướng đến danh từ (non-nominalization), như một nguồn lực tạo nên ẩn dụ ngữ pháp (ADNP) tư tưởng trong truyện thiếu nhi Việt Nam từ góc nhìn Ngữ pháp chức năng hệ thống. Khác với các nghiên cứu trước chủ yếu tập trung vào danh hóa, bài viết hướng đến các quá trình chuyển đổi không hướng tới danh từ (từ loại 5 đến 10 trong hệ thống phân loại của Halliday & Matthiessen [1]), từ đó tạo cái nhìn cân bằng hơn về các nguồn lực tạo ADNP trong tiếng Việt. Thông qua phân tích ngữ liệu từ các tác phẩm truyện thiếu nhi Việt Nam tiêu biểu, nghiên cứu nhận diện hai phương thức phi danh hóa chủ đạo: phi danh hóa diễn trình và phi danh hóa phẩm định. Kết quả cho thấy phi danh hóa giúp nén thông tin một cách cô đọng và linh họat, tăng tính trực quan, sinh động cho diễn đạt.