Ẩn dụ cách thức trong nghĩa chuyển của từ Hán Việt trên báo chí tiếng Việt

Tóm tắt

Từ vựng là bộ phận biến động mạnh mẽ nhất của ngôn ngữ, phản ánh sự vận động và phát triển của xã hội. Dựa trên lý thuyết về hệ thống từ vựng ngữ nghĩa và sự chuyển nghĩa của Đỗ Hữu Châu và Nguyễn Thiện Giáp, bài báo tập trung nghiên cứu sự chuyển nghĩa của từ Hán Việt trong báo chí tiếng Việt (từ năm 2000 đến năm 2026) theo cơ chế ẩn dụ, từ đó khẳng định rằng ẩn dụ không chỉ là biện pháp tu từ mà còn là cơ chế chuyển nghĩa quan trọng của từ. Qua khảo sát 2000 kiểu từ Hán Việt, nghiên cứu xác lập được 54 kiểu từ Hán Việt chuyển nghĩa theo cơ chế ẩn dụ cách thức với 102 lượt xuất hiện được phân chia thành 6 tiểu nhóm chính: ẩn dụ cách thức tác động, ẩn dụ cách thức dịch chuyển, ẩn dụ cách thức thu nạp và chuyển hóa, ẩn dụ cách thức bộc lộ, ẩn dụ cấu trúc hóa (gom/tách) nguồn lực, ẩn dụ cách thức điều phối.