Ẩn dụ ý niệm “SINH KẾ LÀ ĂN” trong một số tác phẩm của Nguyễn Nhật Ánh

Tóm tắt

Bài viết khảo sát ẩn dụ ý niệm SINH KẾ LÀ ĂN trong một số tác phẩm của Nguyễn Nhật Ánh từ góc độ ngôn ngữ học tri nhận. Ngữ liệu gồm 69 biểu thức có chứa yếu tố “ăn”, được phân tích dựa trên lý thuyết ẩn dụ ý niệm và tiêu chí nhận diện ẩn dụ trong ngữ cảnh. Kết quả cho thấy, các biểu thức có thể chia thành bốn nhóm: làm ăn, kiếm ăn, miếng ăn và ăn xin, phản ánh các mức độ khác nhau trong việc ý niệm hóa sinh kế, từ hoạt động kinh tế có tổ chức đến hình thức sinh tồn tối thiểu. Đồng thời, nghiên cứu xác lập ba mô hình tri nhận cơ bản: (i) sinh kế như hoạt động ăn uống, (ii) kết quả sinh kế như thức ăn và (iii) phương thức sinh kế như cách ăn. Kết luận cho thấy, trải nghiệm nghiệm thân về hoạt động “ăn” giữ vai trò nền tảng trong việc cấu trúc cách con người nhận thức và diễn đạt hoạt động mưu sinh, đồng thời góp phần lý giải sự mở rộng nghĩa của yếu tố “ăn” trong tiếng Việt.